Bankacılık işlemlerinde ödeme aksamaları yaşandığında en çok kafa karıştıran konulardan biri, idari takip ile yasal takip arasındaki ayrım ve 90 günlük yasal sürenin nasıl işlediğidir. Bankalarla yaşanan gecikmelerde sürecin hangi aşamalardan geçtiğini, faiz hesaplama mantığını ve icra sürecine girmeden önce başvurulabilecek yasal çözüm yollarını bilmek hak kaybını önlemek açısından büyük önem taşır.
1. Aşama: 1 - 30 Gün Arası İlk Gecikme ve Akdi/Gecikme Faizi
Kredi kartı ekstre son ödeme tarihi veya kredi taksit vadesi geçtiğinde banka gecikme sürecini başlatır. Kredi kartlarında asgari ödeme tutarının ödenmemesi halinde, ödenmeyen asgari tutara gecikme faizi, kalan anapara borcuna ise akdi faiz uygulanır. Tüketici kredilerinde ise vadesi geçen anapara taksitine sözleşmede belirlenen ve yasal üst sınırları aşmayan gecikme faizi işletilir. Bu dönemde bankalar SMS, e-posta ve telefonla hatırlatma bildirimleri yapar. Ayrıca Kredi Kayıt Bürosu (KKB) risk raporunda gecikme durumu gün bazında kayıtlara geçmeye başlar.
2. Aşama: 30 - 90 Gün Arası İdari Takip ve Yapılandırma Görüşmeleri
Borcun 30 günü aşması durumunda dosya genellikle bankanın gecikme yönetim birimine ya da idari takip servislerine aktarılır. Bu aşamada banka borçlu ile iletişime geçerek borcun taksitlendirilmesini veya mevcut kredinin yeniden vadelendirilmesini (yapılandırma) teklif edebilir. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ve BDDK düzenlemeleri gereğince bankalar, alacaklarını tahsil edebilmek için müşterilerine çeşitli yapılandırma planları sunma serbestisine sahiptir. Bu dönemde yapılan ödemeler veya uzlaşmalar, dosyanın avukata devredilmesini ve icra vekalet ücreti, dava harçları gibi ek maliyetlerin doğmasını engeller.
3. Aşama: 90 Günlük Sürenin Dolması ve Noter İhtarnamesi
Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) mevzuatına göre, tüketici kredilerinde birbirini izleyen en az iki taksitin ödenmemesi halinde bankanın borcun tamamını muaccel (hemen ödenebilir) kılma hakkı doğar. Ancak bankanın bu hakkı kullanabilmesi için borçluya en az 30 günlük süre tanıyan bir muacceliyet ihtarnamesi göndermesi zorunludur. Kredi kartlarında ise asgari tutarın üst üste ödenmemesi ve 90 günlük sürenin aşılmasıyla birlikte banka hesabı kullanıma kapatır ve noter kanalıyla kat ihtarnamesi gönderir. İhtarnamede belirtilen süre içinde borç kapatılmazsa dosya doğrudan hukuk servisine devredilir.
Yasal Takip Başladığında Neler Olur?
90 günlük yasal sürenin tamamlanması ve ihtarnamenin sonuçsuz kalmasıyla resmi icra takibi (İcra ve İflas Kanunu hükümleri uyarınca İlamsız İcra Takibi) başlatılır. Bu aşamada borç tutarına dahil edilen unsurlar şunlardır:
- İcra Masrafları ve Harçlar: İcra dairesine yatırılan başvuru, peşin harç ve tebligat giderleri.
- Karşı Vekalet Ücreti: Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi kapsamında hesaplanan yasal vekalet ücreti.
- İcra Takip Faizi: Yasal takip tarihinden itibaren işleyen temerrüt faizi.
- Varlık Yönetim Şirketlerine Devir: Bankalar tahsil edemedikleri donuk alacaklarını belirli dönemlerde BDDK lisanslı Varlık Yönetim Şirketlerine (VYŞ) devreder. Bu durumda borcun muhatabı ilgili varlık yönetim şirketi olur.
Varsayımsal Örnek Senaryo
Not: Aşağıdaki hesaplama varsayımsal bir modelleme olup genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Bir tüketicinin 50.000 TL anapara taksit borcunun 90 gün boyunca ödenmediğini varsayalım. İdari takip sürecinde banka ile uzlaşılarak borç yapılandırılırsa yalnızca anapara ve birikmiş akdi/gecikme faizi üzerinden yeni bir ödeme planı çıkarılır. Ancak yasal takibe geçildiğinde, anapara ve faizin üzerine yaklaşık %10-15 oranında icra/avukatlık vekalet ücreti, icra harçları ve noter masrafları eklenerek toplam maliyet önemli ölçüde artabilir.
Tüketicilerin Başvurabileceği Yasal Yollar
Gecikme veya takip sürecinde haksız faiz işletildiğini, masraf kesildiğini ya da mevzuata aykırı bildirim yapıldığını düşünen tüketiciler aşağıdaki resmi kurumlara başvuru yapabilir:
- İlgili bankanın İç Sistemler ve Müşteri Şikayetleri Birimi,
- Türkiye Bankalar Birliği (TBB) Bireysel Müşteri Hakem Heyeti,
- Belirli parasal sınırlar dahilinde İl veya İlçe Tüketici Hakem Heyetleri,
- Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) e-Şikayet Portalı.
Siz de kredi veya kredi kartı gecikme süreçlerinde bankalarla yapılandırma deneyimi yaşadınız mı? İdari takip sürecinde bankaların sunduğu faiz ve vade koşulları nasıldı? Deneyimlerinizi ve sorularınızı bu başlık altında paylaşabilirsiniz.