Tasarruf finansman sistemlerinde (çekilişli veya serbest plan) teslimat vaktiniz geldiğinde, belirlenen sözleşme tutarının doğrudan kişisel banka hesabınıza nakit olarak aktarılmadığını çoğu katılımcı son aşamada öğreniyor. Mevzuat gereği tasarruf finansman şirketleri, tahsisat tutarını hak sahibine elden veya serbest nakit olarak değil; satın alınacak malın satıcısına devre paralel olarak ödemekle yükümlüdür. Bu durum, alınacak gayrimenkul veya taşıtın belirli yasal ve operasyonel kriterlere uygun olmasını zorunlu kılar.
Konut Alımlarında Aranan Şartlar ve Tapu Kriterleri
Teslimat hakkı kazandığınızda sisteme beyan edeceğiniz konutun finansman şirketi tarafından kabul edilmesi için şu kriterlere dikkat edilmesi gerekir:
- Tapu Durumu: Satın alınacak gayrimenkulün müstakil tapulu olması, kat irtifakı veya kat mülkiyetinin bulunması tercih edilir. Hisseli tapularda (paylı mülkiyet) genellikle tüm hissenin aynı anda tek bir alıcıya geçmesi veya tapunun tamamına ipotek konulabilmesi şartı aranır. Tarla veya niteliği belirsiz vasıflı araziler üzerine inşa edilmiş kaçak yapılar sistem tarafından finanse edilmez.
- Ekspertiz Değeri: Şirketin atayacağı SPK lisanslı gayrimenkul değerleme uzmanı (eksper), evin fiziki ve yasal durumunu raporlar. Tahsis edilecek finansman tutarı, ekspertiz değerinin üzerinde olamaz. Örneğin 3.000.000 TL sözleşme tutarınız varsa ancak eksper eve 2.500.000 TL değer biçerse, şirket kalan 500.000 TL için ek teminat veya sözleşme revizyonu isteyebilir.
- Birinci Derece Akrabadan Alım Kısıtlaması: Hileli finansman kullanımını (nakde çevirme girişimlerini) engellemek adına mevzuat ve şirket içi uyum kuralları gereğince anne, baba, eş ve çocuk gibi birinci derece akrabalar arasındaki alım-satım işlemlerine onay verilmemektedir.
- İpotek Tesis Edilebilirliği: Gayrimenkul üzerinde haciz, kamu haczi, iflas şerhi veya şirketin ipotek sırasını engelleyecek nitelikte öncelikli takyidat bulunmamalıdır. Finansman şirketi, kalan taksit borcunuz tutarında tapuya 1. derece ipotek koyar.
Taşıt Teslimatlarında Yaş, Ekspertiz ve Hasar Kriterleri
Taşıt sözleşmelerinde araç seçimi yaparken şirketlerin risk yönetim politikalarına göre belirlenen bazı sınırlar bulunmaktadır:
- Araç Yaş Sınırı: Sektörde faaliyet gösteren lisanslı şirketlerde taşıtlar için genellikle 0 ila 10-12 yaş sınırı uygulanır. Kalan borç taksit süresi ile aracın yaşı toplanarak şirketin azami araç yaş limitini aşmaması beklenir.
- Ağır Hasar ve Pert Kaydı: Tramer kayıtlarında ağır hasarlı veya pert kayıtlı görünen araçlar, kasko yapılamama ve rehin teminatı oluşturamama riski nedeniyle kabul edilmez.
- Ekspertiz ve Rehin İşlemi: Noterde yapılacak araç devir işleminde finansman şirketi adına rehin (hak mahrumiyeti) kaydı işlenir. Borç bitene kadar araç üzerinde rehin kalır ve zorunlu trafik sigortasının yanı sıra şirketin rehinli alacaklı (dain-i mürtehin) olduğu kasko poliçesi zorunlu tutulur.
Satıcıya Ödeme Süreci Nasıl İşler?
Teslimat günü satıcı ve alıcı noter veya tapu müdürlüğüne gittiğinde ödeme süreci BDDK tarafından belirlenen güvence protokolleri çerçevesinde yürütülür:
- Ekspertiz raporu onaylandıktan ve ipotek/rehin evrakları hazırlandıktan sonra şirket, ilgili günde tahsisat tutarını satıcının adına bloke eder veya bloke çek/güvenli ödeme mekanizması hazırlar.
- Tapu devri ve ipotek tesisi veya araç satışı ve rehin şerhi resmen işlendikten sonra ilgili resmi evraklar şirkete iletilir.
- Evrak teyidinin ardından para, doğrudan gayrimenkulü veya aracı devreden satıcının IBAN numarasına transfer edilir.
Önemli Hatırlatma: Ekspertiz ücreti, ipotek tesis masrafları, tapu harcı, döner sermaye bedeli ve kasko/dask masrafları katılımcının sorumluluğundadır. Bu masraflar sözleşme tutarından karşılanamaz; nakit olarak hazır bulundurulmalıdır.
Mevzuat Dayanağı
Tasarruf finansman şirketlerinin faaliyetleri, teslimat süreçleri ve teminat yapıları 6361 sayılı Kanun ve BDDK Tasarruf Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine tabidir.
Teslimat dönemine yaklaşanlar ya da yakın zamanda konut/araç alımı için ekspertiz ve ipotek sürecini tamamlayanlar süreçte nelere dikkat etti? Ekspertiz değerinin sözleşme tutarını karşılamaması gibi bir durumla karşılaştınız mı? Deneyimlerinizi paylaşabilirsiniz.